Winnaar 2021 - Het verhaal van de weide en boomgaard Desonay: biodiversiteit voor en door inwoners

In 2021 was de vzw Desonay met het project 'Pré et verger Desonay' een van de winnaars van de Matexi Award. Vier jaar later zijn de bewoners én bezoekers van de gemeente Clermont-sur-Berwinne nog steeds helemaal weg van hun burgerproject.

Educatieve panelen sensibiliseren het publiek

Een burenproject waarbij ecologie en gezelligheid hand in hand gaan? Meer was er niet nodig om de jury van de Matexi Award te overtuigen. In 2021 werd het project 'Pré et verger Desonay’, aan de rand van het dorp Clermont-sur-Berwinne, in het mooie Land van Herve, bekroond.

De weide en boomgaard zijn een toonbeeld van biodiversiteit. Zo zeer zelfs dat de vereniging Natagora het label 'project met grote biologische waarde' toekende. En om over deze natuurlijke rijkdom meer te vertellen, kon de vzw Desonay rekenen op de steun van Matexi: "Met het geld dat we in 2021 wonnen dankzij de Matexi Award konden we educatieve panelen plaatsen met een woordje uitleg over de fauna en flora", vertelt Patrick Marganne, secretaris van de vzw Desonay. "Bij de ingang van de site vertelt een ander bord meer over de geschiedenis van het project. Het is belangrijk dat we mensen sensibiliseren, zodat de plek voor iedereen een beetje aanvoelt als thuiskomen."

Op de resten van een verdwenen kasteel

Het verhaal van de weide en de boomgaard van Desonay is bijzonder: onder het terrein liggen al eeuwenlang de resten begraven van een verdwenen middeleeuws kasteel. Met het project wilde de vzw Desonay die resten vrijwaren voor mogeljke toekomstige archeologische opgravingen. Tegelijkertijd wilde de vereniging een plek creëren waar de inwoners samen kunnen genieten van de biodiversiteit. Dat was de voorwaarde van abt Desonay, de voormalige eigenaar, die de site schonk én zijn naam gaf aan het project en de vzw die het beheert.

"Oude bronnen brachten aan het licht dat er vroeger bij het verdwenen kasteel een visvijver lag. Een van de eerste initiatieven was dus om die vijver heraan te leggen. Vervolgens integreerden we zuurstofrijke planten en een lokale vissoort, de graskarper, omdat die ervoor bekendstaat algen te eten", aldus Patrick Marganne.

Op de weide hebben we inheemse bloemen geplant en leggen we wandelpaden aan. De afgelopen jaren is er een loopbrug over de vijver geplaatst, en kwamen er speeltuigen van rotbestendig Belgisch hout, zitbanken en een poel voor amfibieën.

Boomgaard met oude fruitbomen

"Abt Desonay was zo blij dat hij ons nog een ander stuk land gaf", gaat Patrick Marganne voort. "Daar hebben we een boomgaard op aangeplant met oude appel- en perenvariëteiten, met de bedoeling dit natuurlijke erfgoed te behouden." 

Ook de inwoners werden betrokken bij het project: "Een boom planten en beschermen kost geld. Om dat allemaal te kunnen financieren, hebben we de bewoners voorgesteld om een boom te schenken, bijvoorbeeld bij een geboorte. Hun boom draagt dan de naam van het kindje of de persoon aan wie de boom is gewijd."

Al snel trok de boomgaard de aandacht van een lokale cidermakerij. Die had interesse in de appels, aangezien die van een zeldzame soort zijn met een bijzondere smaak. Patrick Marganne: "We hebben een overeenkomst gesloten: de cidermakerij onderhoudt de bomen en zodra ze groot genoeg zijn, mogen ze alle appels oogsten die hoger hangen dan 2 meter. Alle appels eronder zijn voor de inwoners die ze vrij mogen komen plukken."

De boomgaard wordt overigens onderhouden en in stand gehouden met 100% natuurlijke middelen: "Het grootste gevaar voor de jonge boompjes zijn bosmuizen. Om te beletten dat die alles opeten, hebben we nestkasten geplaatst voor uilen en roofvogels. Daarnaast grazen er enkele koeien op de weiden, wat de bosmuizen ook wel wegjaagt."